Rak jamy ustnej jest złośliwym nowotworem, który występuje w obrębie warg (zazwyczaj dotyczy on dolnej wargi), ale także tylnej ściany gardła czy wewnętrznej części jamy ustnej. Może mieć także początek w śliniankach i migdałkach, czy też nawet rozszerzyć się na całą jamę ustną obejmując nawet gardło czy nos. Jego rozwój odnotowuje się częściej u mężczyzn niż u kobiet, a najczęściej u osób po 40 roku życia.

Rak gardła i dna jamy ustnej charakteryzuje się dużą dynamiką rozwoju i złośliwością kliniczną. Wczesne przerzuty do układu chłonnego szyi, najczęściej obustronne, pogarszają rokowanie.
Dla pacjentów najistotniejszą informacją jest to, że szybko rozpoznany rak jamy ustnej jest w 80% wyleczalny, więc można z nim skutecznie walczyć. Również stany przedrakowe, w których po pewnym czasie mogą pojawić sie komórki rakowe powinny być usuwane i leczone, szczególnie u osób palących lub zarażonych wirusem HPV 16 oraz 18.
Jest bardzo mało badań, które mogą pomóc w zauważeniu pierwszych objawów tej choroby, zmiany na błonach śluzowych, które prowadzą do powstania raka są niecharakterystyczne, często niebolesne, bardzo mało osób zwraca na nie uwagę. Leczenie obecnych w jamie ustnej stanów przednowotworowych (leukoplakia, erytroplakia, liszaj) bagatelizuje się. Niewiele osób poważnie traktuje zalecenia lekarzy, a to błąd ponieważ w ok. 10% przypadków leukoplakia ulega przekształceniu w raka.

Ranki powstałe podczas przygryzania wewnętrznej strony warg i policzków, nawracające stany zapalne powstałe na skutek zaniedbania w leczeniu stomatologicznym, zła higiena, zakażenia grzybicze, jeśli się nie goją musimy zbadać u lekarza stomatologa. Standardowe badanie głowy i szyi powinno być wykonywane przez lekarza stomatologa u każdego pacjenta raz do roku, u pacjentów z grup podwyższonego ryzyka 2 razy w roku albo w przypadku, gdy coś budzi zaniepokojenie. Podstawowe badanie powinno być dotykowe i wizualne. W trakcie badania wizualnego lekarz dentysta powinien dokładnie obejrzeć całą jamę ustną, język, podniebienie, wewnętrzne części policzków, gardło i migdały, sprawdzając czy nie ma tam białych i czerwonych plam oraz miejsc zaognionych, zgrubień, nieregularności. W trakcie badania dotykowego lekarz dentysta powinien wyszukać różnego rodzaju zgrubienia oraz sprawdzić czy węzły chłonne nie są powiększone. Znacznie wcześniejsze wykrycie podejrzanych zmian ułatwiają testy ViziLite Plus, które wspomagają tradycyjne badanie wizualno-dotykowe. Badanie takie trwa ok. 10 minut i można je wykonać w większości gabinetów stomatologicznych. Dzięki niemu znajduje się wszystkie, nawet niewidoczne gołym okiem, stany przedrakowe i raki nawet niezaawansowane.

Osoby, które nie podejrzewają niczego groźnego także powinny się badać w kierunku obecności raka jamy ustnej przynajmniej raz do roku. Dokładnie na tej samej zasadzie jak regularne wykonywanie cytologii czy mammografii u kobiet.

OBJAWY RAKA JAMY USTNEJ

  • biała, rzadziej czerwona plama lub każda nieustępująca zmiana zabarwienia błony śluzowej;
  • nadżerka lub owrzodzenie błony śluzowej, które jest zwykle niebolesne (ewentualnie wykazuje przewlekłe pieczenie), czasem krwawiące, nieulegające samoistnemu wygojeniu w ciągu 2-óch tygodni, zwłaszcza od eliminacji zdiagnozowanego czynnika sprawczego;
  • wyczuwalne zgrubienie lub guzek na błonie śluzowej;
  • deformacja szczęki lub żuchwy, utrzymująca się dłużej niż 3 tygonie, asymetria twarzy, powiększone węzły chłonne (“migdałki”) i nie pasująca z tego powodu proteza zębowa;
  • drętwienie lub utrata czucia;
  • trudności z żuciem i połykaniem;
  • pojedyncze rozchwianie zęba, samoistna utrata;
  • trudności z zuciem i połykaniem;
  • pojedyncze rozchwianie zęba, samoistna utrata;
  • niedopasowanie istniejącej protezy;
  • podkrwiawianie z jamy ustnej, nosa (rdzawa wydzielina), zbarwina krwisto plwocina, krwiste upławy, krew w stolcu;
  • męczliwość, utrata masy ciąła bez wyraźnej przyczyny;
  • nieprzyjemny zapach z ust;
  • zaburzenia węchu, czucia w obrębie twarzy (drętwienie, mrowienie, ból) ruchomości mięśni mimicznych;
  • nagle pojawiające się seplenienie lub przeszkoda podczas mówienia.

CZYNNIKI RYZYKA

  • wiek > 40 lat;
  • palenie papierowsów i wyrobów tytoniowych teraz lub w przeszłości;
  • regularne spożywanie alkoholu;
  • tytoń + alkohol (zwiększają zachorowalność 15 razy);
  • zakażenie wirusem HPV 16/18 (6-ciu i więcej partnerów seksulanych, seks oralny z kilkoma partnerami);
  • narażenie na promieniowanie UV (rolnicy, żeglarze, narciarze) i jonizujące, przewlekłe urazy mechaniczne warg oraz w jamie ustnej (np. nagryzanie, ucisk protezą, kaleczenie brzegami uzupełnień zębów, ostrymi brzegami korzeni);
  • przewlekłe obniżenie odporności z powodu przyjmowanych leków oraz chorób ogólnoustrojowych;
  • zła higiena i stan jamy ustnej, nieprawidłowa dieta;
  • indywidualna podatność zachorowania na chorobę nowotworową (dodatni wywiad rodzinny).
Materiał jest własnością Fundacji “Z uśmiechem przez życie”